Μαυροβούνιο: Όχι πια ο μικρότερος συναίτερος της Σερβίας

Στις 28 Ιουνίου 2006, ο ΟΗΕ υποδέχτηκε στους κόλπους του το 192ο κράτος-μέλος του, το Μαυροβούνιο. Λίγα πράγματα είναι γνωστά για ένα από τα μικρότερα κράτη της Ευρώπης. Είναι παράδοξο το ότι αυτό το απομεινάρι της πρώην Γιουγκοσλαβίας πέτυχε την επίσημη είσοδό του στον ΟΗΕ την ημέρα της επετείου της Μάχης του Κοσόβου, γεγονότος υπέρτατης σημασίας για την αντίληψη της σερβικής ταυτότητας.

Η ανεξαρτησία του Μαυροβουνίου διακηρύχθηκε επίσημα στις 3 Ιουνίου 2006 μετά το δημοψήφισμα που διεξήχθη στις 21 Μαίου 2006. Με προσέλευση 86,5%, 230.711 ψηφοφόροι (55,5%) ψήφισαν υπέρ της ανεξαρτησίας και 184.954 (44,5%) εναντίον. Ήταν αμφισβητούμενο το αποτέλεσμα, αλλά δεν έπεσε μέσα στη «γκρίζα ζώνη» (50-55%) όπου θα προκαλούσε προβλήματα αποδοχής.

Για να είμαι ειλικρινείς για μένα το αποτέλεσμα ήταν έκπληξη. Κι αυτό γιατί, πρώτον, υπάρχουν πάρα πολλά εθνικά, θρησκευτικά, γλωσσολογικά και πολιτιστικά στοιχεία που ενώνουν τους Σέρβους και τους Μαυροβούνιους. Δεύτερον, το μικρό μέγεθος του Μαυροβουνίου είχε ως αποτέλεσμα να υπάρχει πάντα ως μια αβέβαιη και ανασφαλής οντότητα, από οικονομικής και πολιτικής πλευράς. Υπήρχαν πλεονεκτήματα στο να είσαι μέλος ενός μεγαλύτερου πολιτικού συμπυκνώματος.

Ίσως να επηρεάστηκα διότι είχα διαβάσει τα έργα του Μίλοβαν Τζίλας, ενός από τους πιο αγαπητούς γιους του Μαυροβουνίου. Από παρτιζάνος με πρωταγωνιστικό ρόλο και κορυφαίο στέλεχος του Γιουγκοσλαβικού Κομμουνιστικού Κόμματος, κατέληξε αντικαθεστωτικός και πολιτικός κρατούμενος. Το ακόλουθο απόσπασμα είναι από το μυθιστόρημά του «Μαυροβούνιο»:

»Είμαι Μαυροβούνιος γιατί είμαι Σέρβος, αλλά είμαι Σέρβος γιατί είμαι Μαυροβούνιος. Εμείς οι Μαυροβούνιοι είμαστε το αλάτι των Σέρβων. Όλη η δύναμη των Σέρβων δεν είναι εδώ (στο Μαυροβούνιο) αλλά η ψυχή τους είναι ».

Ο Τζίλας θεωρείτο ο φανερός διάδοχος του Τίτο πριν τη ρήξη των δύο ανδρών. Πίστευε θερμά στην γιουγκοσλαβική ιδέα και θεωρούσε ότι η μελλοντική ευημερία του Μαυροβουνίου θα εξυπηρετείτο με την επιτυχία αυτής της ομοσπονδίας. Ήταν πολύ οξυδερκής στην πρόβλεψη της κατάρρευσης της Γιουγκοσλαβίας.
«Με το θάνατο του Τίτο θα υπάρχει μια φυσική τάση προς τον συγκεντρωτισμό... αυτός ο συγκεντρωτισμός δεν θα πετύχει διότι θα συναντήσει εθνικο-πολιτικά κέντρα επιρροής των κρατών της Ομοσπονδίας. Εδώ δεν μιλάμε για κλασσικό εθνικισμό, αλλά κάτι πιο επικίνδυνο, ένα γραφειοκρατικό εθνικισμό που βασίζεται στο οικονομικό συμφέρον. Έτσι θα επέλθει η κατάρρευση του γιουγκοσλαβικού συστήματος.»

Το Μαυροβούνιο όπως και οι γειτονικές βαλκανικές χώρες του έχουν μια ιστορία βαμμένη με αίμα και γεμάτη πολέμους. Έχει μια ιστορία όπου η πολύπλοκη και μετακινούμενη πολιτιστική και πολιτική ταυτότητα της χώρας μεταμορφώνεται συνεχώς από τις εσωτερικές και εξωτερικές εξελίξεις. Το ακόλουθο απόσπασμα εγκλείει πράγματι την πολύπλοκη και ταραχώδη ιστορία της:

« Ένα άτομο που είχε γεννηθεί στη Κετίγνη, παλαιά πρωτεύουσα του Μαυροβουνίου, στο 1908 και είχε μείνει εκεί μέχρι το θάνατό του στο 2008, θα είχε δει αρκετούς πολέμους και τρομερές κοινωνικές αναταραχές και θα είχε ζήσει σε έξι διαφορετικά κράτη δίχως να έχει εγκαταλείψει τον τόπο γεννήσεώς του. Όμως αυτό το άτομο θα είχε γεννηθεί και πεθάνει στο ανεξάρτητο Μαυροβούνιο. Ότι τόσες πολλές ανακατατάξεις θα μπορούσαν να συμβούν σε μια ζωή είναι υπόδειγμα της θυελλώδης σύγχρονης ιστορίας του Μαυροβουνίου. Επιπλέον, εξηγεί τις ιστορικές αμφιβολίες γύρω από την ταυτότητα και τις συνεχείς συζητήσεις για το έθνος και κράτος στο Μαυροβούνιο». (Μαυροβούνιο – Μια Σύγχρονη Ίστορία, Μόρρισον)

Το Μαυροβούνιο αναγνωρίστηκε επίσημα ως ανεξάρτητο κράτος το 1878 στο Συνέδριο του Βερολίνου. Τους προηγούμενους αιώνες μέρη που αποτελούν το σημερινό Μαυροβούνιο υπήρξαν κυρίως υπό οθωμανική, αλλά και ενετική κυριαρχία. Το ορεινό έδαφος και η άγρια πολεμική και φυλετική κουλτούρα του λαού της είχε ως αποτέλεσμα μερικά τοπία της χώρας να μην υποκύψουν ποτέ στον οθωμανικό ζυγό. Από το 1515 έως το 1851 το Μαυροβούνιο κυβερνιόνταν από πριγκιπο-επισκόπους (Βλάντικες). Ο πιο διάσημος ήταν ο Πέτρος Β’ Πέτροβιτς-Νζέγος, ένας ταλαντούχος ποιητής και φλογερός μεταρρυθμιστής, που καλλιέργησε την αναβίωση της μάθησης και της κουλτούρας. Το κληροδότημά του είναι το έργο «Το Ορεινό Στεφάνι», ένα επικό ποίημα που θεωρείται αριστούργημα της μαυροβουνιώτικης και σερβικής Λογοτεχνίας. Αυτό το αριστούργημα διδάσκεται υποχρεωτικά σε όλους τους μαθητές στο Μαυροβούνιο όπου ξοδεύουν ώρες ολόκληρες μαθαίνοντας στίχους απ’ έξω και συζητώντας κομμάτια που αποτελούν πηγές λαικής σοφίας και σοφιών παροιμιών.

Το Πριγκιπάτο του Μαυροβουνίου κέρδισε κάποια εδάφη με τους Βαλκανικούς Πολέμους. Με την έναρξη του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου, εισέβαλαν εκεί αυστρο-ουγγρικές δυνάμεις το 1915. Στη διάρκεια της κατοχής ο βασιλιάς Νικόλαος Α’ αναγκάστηκε να καταφύγει στη Γαλλία. Στο μεταξύ, δυνάμεις εναντίον της κυριαρχίας του βασιλιά (οι Λευκοί) που υποστήριζαν την ένωση με τη Σερβία, οργάνωσαν την Σύνοδο της Ποντγκόριτσα τον Νοέμβριο του 1918. Μετά τις εθνικές εκλογές, οι Λευκοί είχαν την πλειοψηφία στην κυβερνητική ομάδα που εκλέχθηκε. Οι άμεσες αποφάσεις που πάρθηκαν στην Σύνοδο ήταν η εκθρόνιση του βασιλιά και της δυναστείας  του και το ξεκίνημα της ένωσης του Μαυροβουνίου με τη Σερβία.

Ήταν μια αμφισβητήσιμη εποχή στην ιστορία του Μαυροβουνίου. Μην ξεχνάμε ότι ήταν και μια εποχή ανταγωνιζόμενων εθνικών ιδεών. Γινόταν και μια αναγέννηση όπου πολλοί προωθούσαν την ιδέα του γιουγκοσλαβισμού, μια ιδέα που έδινε έμφαση στις κοινές και γλωσσολογικές σχέσεις μεταξύ των νοτιοσλαβικών λαών ως βάση μιας συνεργασίας και, αργότερα, μιας πολιτικής ενότητας. Ακόμα και ο βασιλιάς δεν ήταν εναντίον μιας ένωσης με τη Σερβία που αργότερα θα αποτελούσε τη βάση ενός μελλοντικού Γιουγκοσλαβικού κράτος. Το ζήτημα ήταν η ιδιότητα της ένωσης.