Η άγνωστη ιστορία των ANZACs γράφτηκε στη Λήμνο

Στη Λήμνο την Δευτέρα και στην Αθήνα Την Τετάρτη, η επέτειος του ANZAC DAY τιμήθηκε ξεχωριστά παρουσία και αρκετών βουλευτών από την Αυστραλία.
Όπως τόνισε στο «Νέο Κόσμο» ο ομογενής βουλευτής, Γιάννης Πανταζόπουλος, οι φετινές εκδηλώσεις στην Ελλάδα εντάσσονται στο πλαίσιο της προσπάθειας η Λήμνος να συμπεριληφθεί στις εορταστικές εκδηλώσεις για τα 100 χρόνια από την απόβαση στην Καλλίπολη.

Τον ιστορικό της ημέρας στη Λήμνο (Μούδρο) εκφώνησε η φιλόλογος, Μαρία Παπαπαναγιώτου, και τον δημοσιεύουμε αυτούσιο μιας και παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το πώς προσεγγίζει η Ελλάδα την επέτειο:

«Σεβασμιότατε, αξιότιμε κύρια Πρέσβειρα, κύριε Εντεταλμένε Περιφερειακέ Σύμβουλε, κύριε Δήμαρχε, κύρια Διευθύντρια τη; Περιφερειακής Διεύθυνσης Βορείου Αιγαίου, κύριοι εκπρόσωποι της στρατιωτικής ηγεσίας του τόπου, κυρίες και κύριοι, αγαπητοί μαθητές,

Ενενήντα επτά ολόκληρα χρόνια πέρασαν, όμως οι μνήμες δεν έσβησαν, τα ονόματα δεν ξεχάστηκαν, οι συγγενείς, δεύτερης πια και τρίτης γενιάς, δεν έστρεψαν τα νώτα στους νεκρούς τους. Ο τόπος της σφαγής έγινε αντικείμενο εκμετάλλευσης του πόνου και της οδύνης και χώρος εμπορίου. Ο τόπος φιλοξενίας και περίθαλψής τους παρέμεινε τόπος μνήμης, σεβασμού και καταφύγιο ψυχών. Ψυχών που ανήκαν σε ανθρώπους που ελάχιστους Απρίληδες είχαν προλάβει να απολαύσουν, που όταν έκλειναν για λίγο τα μάτια, οι εικόνες των αγαπημένων προσώπων τους τούς συντρόφευαν κι η ελπίδα ότι σύντομα θα φύγουν από τον ξένο τόπο θέριευε μες στη σκέψη τους μέρα με τη μέρα για οκτώ και πλέον μήνες. Κι όμως, έμειναν τελικά για πάντα εδώ, στην ήρεμη και γαλήνια λημνιακή γη, τουλάχιστον μακριά από το πεδίο της φρίκης και των σκληρών και βασανιστικών μνημών, αυτοί που τόσο απότομα κι απροσδόκητα πέρασαν από την εφηβική ανεμελιά στη σκληρή πραγματικότητα του πολέμου, απλά και μόνο γιατί ήταν φιλότιμοι και ιδεολόγοι. Οι Ανζάκοι (ANZACs).

Το ANZAC, δηλαδή το Αυστραλιανό και Νεοζηλανδέζικο Εκστρατευτικό Σώμα (Australian and New Zealand Army Corps - ANZAC) συγκροτήθηκε το 1914. Παρά το γεγονός ότι ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος δεν απειλούσε άμεσα την εδαφική ακεραιότητα της Αυστραλίας, η τότε κυβέρνηση της χώρας αποφάσισε, ως μέλος της Βρετανικής Κοινοπολιτείας και λόγω συνταγματικής της υποχρέωσης απέναντι στη Μεγάλη Βρετανία, να λάβει μέρος στον πόλεμο. Στην Καλλίπολη θα ήταν η πρώτη φορά που η νεοσύστατη Αυστραλιανή Αυτοκρατορική Δύναμη, όπως ονομάστηκε η στρατιωτική δύναμη των Αυστραλών που στάλθηκε στην Ευρώπη, θα έπαιρνε μέρος σε πολεμική αναμέτρηση.

Όλα ξεκίνησαν ένα πρωινό του Νοεμβρίου του 1914, όταν οι ANZACs, νέοι, χαμογελαστοί και άμαθοι στη φρίκη του πολέμου, ξεκίνησαν ως εθελοντές ένα πρωινό του Νοεμβρίου του 1914 από το λιμάνι Όλμπανι της Δυτικής Αυστραλίας υπό τις διαταγές του στρατηγού Γουίλιαμ Μπέρντγουντ (William Birdwood). Αρχικά, ήταν προγραμματισμένο να ταξιδέψουν στη Βρετανία, όπου και θα εκπαιδεύονταν. Η έλλειψη υποδομής, όμως, είχε ως αποτέλεσμα να μεταφερθούν σε εκπαιδευτικά στρατόπεδα των συμμαχικών δυνάμεων στην Αίγυπτο. Παρέμειναν εκεί για περίπου τρεις μήνες, όπου, εν τω μεταξύ, έφταναν και άλλοι Αυστραλοί στρατιώτες. Στις αρχές Μαρτίου του 1915 δόθηκε η ειδοποίηση από την κεντρική διοίκηση των συμμαχικών δυνάμεων για την εκστρατεία κατάληψης των Στενών των Δαρδανελίων και ότι η στρατιωτική δύναμη των Αυστραλών και Νεοζηλανδών θα χρησιμοποιούνταν γι' αυτή την επιχείρηση.

Λίγοι στην Αυστραλία, αλλά και στον τόπο μας, γνωρίζουν ότι το νησί αυτό διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην τότε επιχείρηση. Στις αρχές του 1915 ο Έλληνας πρωθυπουργός, Ελευθέριος Βενιζέλος, ελπίζοντας ότι η κατάληψη των Δαρδανελλίων θα είχε ως αποτέλεσμα τη διεκδίκηση της Κωνσταντινούπολης έδωσε την άδεια στη Μεγάλη Βρετανία να χρησιμοποιήσει τη Λήμνο ως ναυτική βάση. Στόχος των συμμαχικών δυνάμεων ήταν να χρησιμοποιήσουν το νησί ως ορμητήριο για την απόβαση στην Καλλίπολη και ως βάση για την εκπαίδευση και την ιατρική περίθαλψη των στρατιωτών. Ο απάγκιος κόλπος του Μούδρου φαινόταν ιδανικός για τον ελλιμενισμό και την προστασία των πλοίων από τους δυνατούς ανέμους. Από την ακριτική Λήμνο, λοιπόν, ο Ουίνστον Τσώρτσιλ παρακολουθούσε τις αποβατικές ενέργειες.

Στις 4 Μαρτίου 1915 οι πρώτοι ANZACs πάτησαν για πρώτη φορά το πόδι τους σε ελληνική γη. Το λιμάνι του Μούδρου με τα απάνεμα νερά του τους υποδέχτηκε και η λημνιακή φύση την άνοιξη υπήρξε γι΄ αυτούς βάλσαμο της ψυχής μετά την έρημο της Αιγύπτου. Ωστόσο, καθώς το νερό και οι υποδομές στο νησί ήταν υποτυπώδεις, μεγάλο μέρος των στρατευμάτων παρέμεινε στα πλοία που ήταν αγκυροβολημένα στον κόλπο του Μούδρου. Οι ξένοι στρατιώτες άρχισαν σιγά-σιγά να ξεθαρρεύουν και να συναναστρέφονται τους ντόπιους. Ο σηματωρός, Ν.Κ. Χάρβεϊ, γράφει στα απομνημονεύματά του: «Δεν είχαμε αρκετά ξύλα, σε αντίθεση με το αλκοόλ που ήταν μπόλικο. Κάθε μαγαζί στη Λήμνο μέχρι το τέλος του Μαρτίου πουλούσε μπύρα και κονιάκ. Μετά ήρθε το Πάσχα τους και με μεγάλη περιέργεια παρακολουθούσαμε τον τρόπο με τον οποίο το γιόρταζαν. Οι καμπάνες των εκκλησιών τους χτυπούσαν συχνά και για δύο περίπου μέρες δεν σταματούσαν καθόλου. Την ημέρα του Πάσχα ήρθαν στο στρατόπεδο οι Έλληνες και μας πρόσφεραν κόκκινα αυγά και άλλα δώρα». Δε γνώριζαν τότε ότι για πολλούς από αυτούς ήταν το τελευταίο Πάσχα της ζωής τους.

Στις 20 Απριλίου 1915 το λιμάνι του Μούδρου πλημμυρίζει από πολεμικά πλοία των συμμαχικών δυνάμεων των οποίων ο συνολικός αριθμός ανέρχεται στα 200. Ανάμεσα σε αυτά και τα περίφημα για την εποχή τους πλοία - νοσοκομεία Britannic και Aquitania και το πλοίο HMS London. Ο Τ. Α. Μάιλς γράφει: «Κανένα άλλο λιμάνι του κόσμου εκείνες τις μέρες δεν είχε περισσότερα πλοία απ' αυτό το λιμανάκι της Λήμνου». Έχει έλθει η ώρα της μάχης. Οι Αυστραλονεοζηλανδοί ξεκινούν από την λημνιακή γη το απόγευμα της 24ης Απριλίου για να επιτεθούν στην Καλλίπολη και να ανακτήσουν τον έλεγχο των Στενών από τους Τούρκους.