Melbourne: Αρκετά σύννεφα, 16 °C

Sydney: Αρκετά σύννεφα, 18 °C

Athens: Λίγα σύννεφα, 17 °C

Ross Daly: «H Ελλάδα σήμερα θυμίζει χώρα που βγαίνει από πόλεμο»

Ο δεξιοτέχνης της κρητικής λύρας μιλά στο 'Νέο Κόσμο' για την παράδοση, την οικονομική κρίση και τι σημαίνει να μην κουβαλάς το βάρος μιας 'εθνικής' ταυτότητας

Node Tools

Rate This

0
No votes yet
Your rating: None
Ross Daly

O Ross Daly

03 March 2017

Σαράντα χρόνια τώρα, ο Ross Daly έχει κάνει περισσότερα για τον ελληνικό πολιτισμό -και την κρητική μουσική, ειδικότερα- από όσα έχουν κάνει πολλοί Έλληνες. ιρλανδικής καταγωγής, αλλά επίτιμος Κρητικός, ο δεξιοτέχνης της λύρας είναι ο θεματοφύλακας της κρητικής μουσικής, ένας ακούραστος εξερευνητής πολιτισμών και ένας οραματιστής δάσκαλος, που άνοιξε δρόμους με το μουσικό εργαστήρι 'Λαβύρινθος', ένα φυτώριο νέων ταλέντων που φέρνουν την παράδοση στο σήμερα. 

Από το σπίτι του στο Xουδέτσι, το χωριό έξω από το Ηράκλειο όπου κατοικεί χρόνια τώρα, ο λυράρης απάντησε στις ερωτήσεις του "Νέου Κόσμου", με αφορμή την επιστροφή του στη Μελβούρνη και τη συμμετοχή του στην μουσική εκδήλωση "Bohemia", που θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο στο Collingwood Town Hall.

Τι θα παρουσιάσετε στο "Bohemia";

Η συναυλία μας θα περιλαμβάνει δικές μου συνθέσεις, καθώς και εκείνα της Κέλλυς Θωμά που θα εμφανιστεί μαζί μου. Αυτό ίσως χρειάζεται κάποια διευκρίνιση, καθώς το 'είδος' της μουσικής που υπηρετούμε δεν είναι πολύ γνωστό ακόμη. Είναι ένα είδος που περιγράφουμε ως "σύγχρονη τροπική (modal) μουσική", όρος τον οποίο πρώτος χρησιμοποίησα πριν από τρεις δεκαετίες σχεδόν, για να μιλήσω για σύγχρονες συνθέσεις που αντλούν έμπνευση από τις μυριάδες τροπικές παραδόσεις που παραμένουν ζωντανές στον σύγχρονο κόσμο και που συνεχίζουν να αναπτύσσονται, ακολουθώντας την δική τους τροχιά. Η τροπική μουσική βρίσκεται κυρίως, αν και όχι αποκλειστικά, σε μία ευρεία γεωγραφική περιοχή που εκτείνεται από την βορειοδυτική Αφρική μέχρι τα Βαλκάνια, την Μέση Ανατολή, την Κεντρική Ινδία και φτάνει στην Δυτική Κίνα. Μετά από χρόνια μελέτης των θεμελίων αυτών των παραδόσεων (οι οποίες είναι συνυφασμένες μεταξύ τους, σε πολλά επίπεδα), καθώς και όσο μεγαλύτερου μέρους του ρεπερτορίου μου είναι ανθρωπίνως δυνατό να μελετήσω (πρόκειται για άπειρες συνθέσεις), η Κέλλυ Θωμά κι εγώ, καθώς και πολλοί από τους συναδέλφους μας μουσικούς που ακολούθησαν παρόμοιο δρόμο, ο καθένας με τον τρόπο του, αφοσιωθήκαμε στην ανάπτυξη και την καλλιέργεια ενός μουσικού είδους που ενσωματώνει ελεύθερα επιρροές από όλες αυτές τις παραδόσεις σε συνθέσεις οι οποίες, παρά το ότι αντλούν από τοπικές και παραδοσιακές πηγές, δεν ανήκουν πραγματικά σε κάποια συγκεκριμένη παράδοση. Κάποιες φορές χρησιμοποιούμε υπάρχουσες φόρμες από την μία ή την άλλη παράδοση και άλλες φορές δημιουργούμε νέες φόρμες που συχνά μας επιτρέπουν μεγαλύτερη "ελευθερία", όπως λένε μερικοί. 

Ποιες είναι οι ιδανικές συνθήκες για να επικοινωνήσει κανείς με την μουσική σας;

Η μουσική μας είναι ορχηστρική, γεγονός που αμέσως της δίνει κάποια μάλλον αφαιρετικά χαρακτηριστικά, σε σχέση με το τραγούδι. Τείνει επίσης να είναι κάπως εσωτερικής φύσης, όχι δηλαδή αυτό που θα έλεγε κανείς μουσική για γλέντι, παρά το ότι σε σημεία έχει διονυσιακά ή εκστατικά στοιχεία που απηχούν τις επιρροές ανάλογων παραδόσεων, όπως στην περίπτωσή μας της Κρητικής και της Ποντιακής παράδοσης. Είναι επίσης μουσική που βαθμιαία εκδηλώνεται πάνω σε έναν καμβά σιωπής, οπότε ταιριάζει περισσότερο σε ένα συναυλιακό περιβάλλον παρόμοιο με αυτό της δυτικής κλασικής μουσικής. Ξέρω, φυσικά, ότι πολλοί άνθρωποι πρόσφατα στέκονται επικριτικά απέναντι στη δομή της κλασικής αίθουσας συναυλιών, χαρακτηρίζοντάς την ως "ψυχρή" ή "άψυχη". Ομολογώ ότι διαφωνώ με αυτήν την κριτική. Δεν καταλαβαίνω τι πειράζει να έχει κανείς ένα αναπαυτικό κάθισμα, καθαρή θέα και έναν καθαρό ήχο σε ένταση που σέβεται το ανθρώπινο αυτί, σε ένα περιβάλλον που μας επιτρέπει να αφοσιωθούμε απερίσπαστοι στην μουσική την ίδια. Φοβάμαι ότι δεν καταλαβαίνω ποια είναι τα πλεονεκτήματα της τυπικής πλέον δομής πολλών φεστιβάλ: κοινό ορθίων σε κακές συχνά καιρικές συνθήκες που νιώθουν τα σωθικά τους να ανακατεύονται από εκκωφαντικά μπάσα. Ως εκ τούτου, πιστεύω ότι αν το κοινό μας έχει τις συνθήκες που τού επιτρέπουν να ακούει προσεκτικά σε πιο βαθιά επίπεδα, θα κάνει ακριβώς αυτό. 

Η Κρητική μουσική παράδοση έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα ανθεκτική στο χρόνο κι έχει γίνει ένα από τα ισχυρότερα παράγωγα του ελληνικού πολιτισμού. Πού το αποδίδετε αυτό;

Κατά τη γνώμη μου, η κρητική μουσική είναι ένα από τα πιο δυναμικά εν ζωή παραδοσιακά μουσικά ιδιώματα της Ευρώπης. Υπάρχουν κυριολεκτικά χιλιάδες νέοι φιλόδοξοι λυράρηδες στην Κρήτη, πολλοί από τους οποίους είναι εξαιρετικοί. Μερικοί από αυτούς τους νέους καλλιτέχνες προσεγγίζουν την "παράδοση" σαν μία πλατφόρμα δημιουργικής δραστηριότητας η οποία βασίζεται στα σταθερά θεμέλια της συλλογικής γνώσης, όχι απλώς σαν δικαιολογία, ελλείψει έμπνευσης που οδηγεί στον άσκοπο μηρυκασμό του παρελθόντος. Νιώθω τον πιο βαθύ σεβασμό και θαυμασμό γι' αυτούς τους καλλιτέχνες, γιατί αυτοί είναι που θα οδηγήσουν την κρητική μουσική σε ένα ακόμη πιο λαμπρό μέλλον. Τούτου λεχθέντος, όμως, πρέπει να σημειώσω, επίσης, το γεγονός ότι υπάρχει και μία άλλη κατηγορία νέων Κρητικών καλλιτεχνών που μοιάζουν να προσπαθούν να μετασχηματίσουν την κρητική μουσική σε ένα ακόμη παρακλάδι της σημερινής ποπ κουλτούρας. Αυτή είναι μια ατυχής τάση, κατά την γνώμη μου. Η κρητική μουσική, όπως πολλά άλλα παραδοσιακά ιδιώματα, είναι μία διαχρονική συλλογική οντότητα, μια ιδέα ολοκληρωτικά άσχετη με ό,τι έχουμε μάθει να εννοούμε ως ποπ. 

Τι σημαίνει για σας η παράδοση;

H παράδοση είναι ένα παρεξηγημένο πεδίο δραστηριότητας. Στο μυαλό μου εκπροσωπεί την πρόσβαση στο σώμα της συλλογικής γνώσης που πηγάζει από τα απόμακρα βάθη της ανθρώπινης εμπειρίας, μέχρι το σήμερα, μέσα από μια διαδικασία μύησης, όπως συμβαίνει σε μια σχέση μαθητή και δασκάλου, στην οποία η προτεραιότητα θα έπρεπε να είναι η υποστήριξη του μαθητευόμενου ώστε να αφυπνιστεί πλήρως η αγάπη και το πάθος του για την μουσική, ενώ παράλληλα θα πρέπει να τον καθοδηγεί ο δάσκαλος μέσα στα βάθη της γνώσης μέχρι τις κορυφές της έμπνευσης. 

Ποιο θεωρείτε ως πιο σημαντικό επίτευγμα της ενασχόλησής σας με την εκπαίδευση, μέσα από τον "Λαβύρινθο";

Ο "Λαβύρινθος" είναι κάτι που αγαπώ πάρα πολύ, αλλά είναι και κάτι για το οποίο έχω πληρώσει ένα πολύ βαρύ τίμημα. Η λειτουργία του είναι μια πολύ πολύ δύσκολη δουλειά! Αυτό που, ως εκ τούτου, είναι για μένα το μεγαλύτερο μάθημα, καθότι είμαι πρώην εραστής της τεμπελιάς, είναι το εξής: να αγαπώ και να απολαμβάνω τις δύσκολες δουλειές που είναι όσο το δυνατόν πιο ωφέλιμες για τους άλλους. Το πιο σημαντικό επίτευγμα είναι η αμέτρητη αγάπη για την μουσική που έχει καταφέρει να εμπνεύσει ο "Λαβύρινθος" στους μαθητές του και τους φίλους του μέσα στα χρόνια. 

Ζούμε σε μια εποχή ανόδου του εθνικισμού, στην οποία η Δύση νιώθει να απειλείται από μουσουλμάνους πρόσφυγες και μετανάστες. Ως άνθρωπος που έχει ζήσει σε διαφορετικές χώρες και βρίσκεται σε επαφή με διαφορετικούς πολιτισμούς, πώς αντιλαμβάνεστε την ιδέα της εθνικής -ή πολιτισμικής- ταυτότητας;

Οι περιστάσεις της ζωής μου, από πολύ μικρή ηλικία, είχαν ως αποτέλεσμα να μεγαλώσω ουσιαστικά και στη συνέχεια να ζήσω όλα αυτά τα χρόνια -64 τον αριθμό- χωρίς να έχω στην πραγματικότητα αυτό που θα αποκαλούσε κανείς εθνική, θρησκευτική ή άλλη ταυτότητα. Αλλού γεννήθηκα, αλλού έζησα, αλλού κατέληξα, αποδεικνύοντας ταυτόχρονα θριαμβευτικά στον εαυτό μου ότι είμαι απολύτως ανίκανος να υιοθετήσω ή να απορρίψω κάθε θρησκεία. Από αυτήν την άποψη, είχα την ευκαιρία να ζήσω τη ζωή όχι ως προϊόν κάποιας δεδομένης κουλτούρας, κάποιου συστήματος ιδεών ή κάποιου γενετικού υλικού, αλλά μάλλον ως ένας περιπετειώδεις και άφοβος εξερευνητής κενών. Από αυτό το σημείο υπεροχής, ορισμένα πράγματα μοιάζουν πολύ διαφορετικά από ό,τι φαίνονται σε κάποιον που αποκτά αίσθηση του ανήκειν μέσω του πεδίου των 'ταυτοτήτων'. 

Πολλοί άνθρωποι αποζητούν κι αναζητούν ενεργά τέτοιες ταυτότητες, από την ανάγκη τους για ένα αίσθημα συμμετοχής. Δυστυχώς, ωστόσο, συχνά αδυνατούν να αναγνωρίσουν ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτών των ταυτοτήτων είναι αποκλεισμός και όχι συμμετοχή. Αν αυτοπροσδιορίζομαι ως Ιρλανδός, περιλαμβάνω εξ ορισμού περίπου 15 εκατομμύρια άλλους ανθρώπους παγκοσμίως που έχουν την ίδια ταυτότητα, αλλά επίσης αποκλείω περίπου 1,7 δισεκατομμύρια Κινέζους (και μιλάω μόνο γι' αυτούς της Κίνας), μεταξύ άλλων, οι οποίοι δεν αυτοπροσδιορίζονται ως Ιρλανδοί. 

Αυτό ανοίγει την πόρτα για συνθήκες (όπως ο πόλεμος, η οικονομική ανισότητα, η πίστη σε διαφορετικούς θεούς κτλ), υπό τις οποίες θα ήταν δυνητικά ανεπιθύμητο, ή ακόμη και επικίνδυνο να είναι κανείς Ιρλανδός ή Κινέζος, είτε ως προς την μία ή την άλλη πλευρά, είτε ως προς μία τρίτη. Με αυτόν τον τρόπο, αποκτάμε αυτόματα την λέξη 'εμείς', η οποία συνοδεύεται κατά κανόνα από ένα αίσθημα ασαφούς θαλπωρής που ζεσταίνει τα χαμογελαστά μας πρόσωπα, καθώς όμως και μία άλλη λέξη, 'εκείνοι', την οποία αποδίδουμε στον αξιομίσητο 'άλλο', τον οποίο περίτεχνα δημιουργήσαμε από το τίποτα. 

Ο κόσμος σήμερα απλώς δεν μπορεί να έχει την πολυτέλεια τέτοιας διαστροφής της πραγματικότητας (όχι ότι την είχε ποτέ). Μπορούμε είτε να δούμε τους εαυτούς μας ως ευλογημένους που μοιραζόμαστε αυτόν τον πλανήτη με τόσους άλλους μοναδικούς και αξιοθαύμαστους ανθρώπους με τους οποίους έχουμε τόσα πολλά να μοιραστούμε, είτε να θεωρούμε κατάρα το ότι μοιραζόμαστε τον ίδιο πλανήτη με έναν τεράστιο αριθμό 'ξένων', η ύπαρξη των οποίων απειλεί την δική μας. Είναι πολύ απλή επιλογή και είναι στο χέρι μας τι θα επιλέξουμε.

Έχοντας ζήσει τόσα πολλά χρόνια στην Ελλάδα, ποια είναι η γνώμη σας για την ελληνική κοινωνία και τον μετασχηματισμό της μέσα στα χρόνια και ειδικότερα σ' αυτά τα χρόνια της κρίσης; 

Λυπάμαι που το λέω, αλλά η Ελλάδα σήμερα, θυμίζει εν πολλοίς μία χώρα που βγαίνει από πόλεμο. Φαντάζομαι ότι θα ήταν ακριβέστερο να πει κανείς ότι πρόκειται πράγματι για μια χώρα που βρίσκεται ακόμη σε πόλεμο. Απλώς δεν πρόκειται για έναν συμβατικό στρατιωτικό πόλεμο, όπως τον ξέρουμε. Η Ελλάδα διεξάγει πολλούς 'πολέμους', τόσο σε εξωτερικά μέτωπα όσο και σε εσωτερικά και η χώρα κυριολεκτικά διαλύεται και αποδεκατίζεται από αυτήν την διαδικασία, η οποία δυστυχώς φαίνεται ότι επωάζεται σε πολλές περιοχές του κόσμου, οι οποίες μπορεί προς το παρόν να φαίνονται ότι βρίσκονται σε καλύτερη κατάσταση από ό,τι η Ελλάδα, κατά πάσα πιθανότητα θα βρεθούν σύντομα σε παρόμοια κατάσταση δυστυχίας. Σε έναν κόσμο που κυβερνάται από την απληστία και στον οποίο η επιτυχία του ενός εξαρτάται από την κατατροφή του άλλου, δεν μπορούν να υπάρχουν νικητές μακροπρόθεσμα. Το είδος μας επιβιώνει εις βάρος των άλλων, η μία κοινωνία εις βάρος της άλλης, ο ένας άνθρωπος εις βάρος του άλλου. Πού μας αφήνει αυτό; Γι' αυτό ήρθαμε στον κόσμο;

Ποιος είναι ο ρόλος της μουσικής σε καιρούς κρίσης; 

Όποτε με ρωτούν τι σημαίνει η μουσική για μένα, η απάντησή μου είναι πάντοτε η ίδια: "για μένα η μουσική είναι η 'γλώσσα' του διαλόγου μου με οτιδήποτε θεωρώ ιερό". Με τον όρο 'ιερό' δεν εννοώ αυτό που κάποια δεδομένη θρησκεία ή πνευματική παράδοση μου έχει πει ότι θα έπρεπε να σέβομαι, αλλά για μένα, ιερό είναι αυτό που έχει μία εμφανή σχέση με το σύνολο της ύπαρξης, μέσω της απλότητας της ύπαρξής του και της προφανούς άρνησής του να 'εξηγήσει' την ύπαρξή του. Για παράδειγμα, τα σκυλιά μου (πέντε τον αριθμό) είναι ιερά για μένα, απλώς υπάρχουν και τα βρίσκω όμορφα με έναν απροσμέτρητο τρόπο. Αυτή η εμπειρία βρίσκει τον δρόμο της στην μουσική μου χωρίς περιττές παρεμβάσεις από οτιδήποτε μπορεί να έχω διδαχθεί ή μάθει να σκέφτομαι. Φυσικά, στην πραγματικότητα, -τα πάντα είναι 'ιερά'- το χρέος μου είναι να επιτρέψω στον εαυτό μου να αντιληφθεί και με αυτόν τον τρόπο να βιώσει αυτήν την 'ιερότητα' ώστε να είμαι πράγματι ο εαυτός μου, αντί για το γελοίο άτομο στο οποίο αναφέρομαι ως 'εγώ'. 

Τι σας ωθεί να συνεχίσετε;

Ο αέρας, το νερό και το καλό φαγητό. 

Τι σας εμπνέει περισσότερο;

Το ότι είμαι ζωντανός. 

* Ο Ross Daly θα εμφανιστεί στο μουσικό Φεστιβάλ 'Bohemia', στο Collingwood Town Hall (140 Hoddle St, Abbotsford) το Σάββατο 4 Μαρτίου. Για περισσότερες πληροφορίες, καλέστε στο (03) 9939 6700. Εισιτήρια είναι διαθέσιμα στην ιστοσελίδα www.trybooking.com/book/event?eid=249462. Την επομένη, Κυριακή 5 Μαρτίου, θα εμφανιστεί στο Caravan Music Club στο Oakleigh. Πληροφορίες στο www.caravanmusicclub.com.au. Εισιτήρια διατίθενται στο https://www.trybooking.com/book/event?eid=253037

Read more from

Copyright © 2009-2016 Ethnic Publications Pty Ltd ABN 13005 255 087